Przodozgryz – przyczyny i leczenie

Czym jest przodozgryz

Przodozgryz to wada zgryzu polegająca na nadmiernym wysunięciu górnych zębów siekaczy do przodu względem zębów dolnych, określana w piśmiennictwie ortodontycznym jako protruzja zębów siekaczy górnych (łac. protrusio dentium incisivorum superior). Efektem jest widoczna szpara między górnym a dolnym łukiem zębowym, a w zaawansowanych przypadkach — trudność w swobodnym domykaniu warg.

Przodozgryz należy do wad zgryzu rozpoznawanych obok tyłozgryzu i zgryzu krzyżowego. Diagnozę stawia ortodonta na podstawie badania klinicznego oraz zdjęcia pantomograficznego lub cefalometrycznego, ponieważ dopiero pomiar kątowy pozwala odróżnić wadę zębową od szkieletowej. Wada ta bywa mylona z inną nieprawidłowością zgryzu — progenią. Mechanizm i leczenie obu wad są jednak odmienne.

Przodozgryz a progenia — czym się różnią

Przodozgryz i progenia to dwie różne wady zgryzu, choć pacjenci często ich nie rozróżniają. Przodozgryz dotyczy ustawienia górnych zębów siekaczy, wysuniętych do przodu względem dolnych — problem ma zwykle podłoże zębowe, rzadziej szkieletowe w obrębie szczęki. Progenia (łac. prognathia mandibulae) to natomiast wada żuchwy: dolna szczęka jest nadmiernie rozwinięta lub wysunięta do przodu, przez co dolne zęby zachodzą przed górne.

Rozróżnienie to ma znaczenie kliniczne, nie wyłącznie terminologiczne. Progenia jest wadą szkieletową. U dorosłych pacjentów częściej wiąże się z koniecznością leczenia skojarzonego z chirurgią, podczas gdy przodozgryz w większości przypadków poddaje się leczeniu samym aparatem ortodontycznym. Szczegółowy opis przyczyn i leczenia tej wady znajduje się w osobnym artykule: progenia — leczenie.

Jak rozpoznać przodozgryz — objawy

Najbardziej widocznym objawem jest wyraźna odległość między górnymi a dolnymi siekaczami w zgryzie nawykowym, czyli zwiększony nagryz poziomy. Pacjent zwykle nie domyka warg bez wyraźnego napięcia mięśni bródki.

Do pozostałych objawów należą oddychanie przez usta zamiast przez nos oraz nawykowe przygryzanie dolnej wargi, opierającej się o wysunięte górne zęby. Wysunięte zęby wiążą się też ze zwiększonym ryzykiem urazu siekaczy przy upadku lub uderzeniu w twarz. U dzieci dodatkowym sygnałem bywa nieprawidłowy wzorzec połykania lub długo utrzymujący się nawyk ssania kciuka bądź smoczka. Ostateczne rozpoznanie i ocenę zaawansowania wady stawia ortodonta na podstawie badania klinicznego, nie samoobserwacji rodzica.

Przyczyny przodozgryzu

Przyczyny przodozgryzu dzielą się na genetyczne i środowiskowe. Do czynników dziedzicznych należy niewspółmierność wielkości szczęki i żuchwy, odziedziczona po rodzicach.

Czynniki środowiskowe rozwijają się zwykle w dzieciństwie. Część z nich da się ograniczyć. Najczęstsze z nich to długotrwałe ssanie kciuka lub smoczka po 3.–4. roku życia oraz przedłużone karmienie butelką.

Znaczenie ma też oddychanie przez usta, wywołane przerostem migdałka gardłowego, oraz nieprawidłowy wzorzec połykania — język napiera wtedy na górne siekacze zamiast na podniebienie. Przedwczesna utrata zębów mlecznych dodatkowo sprzyja przesuwaniu się zębów stałych w niewłaściwym kierunku. Rozpoznanie przyczyny wady determinuje dobór metody leczenia, dlatego badanie ortodontyczne obejmuje wywiad dotyczący nawyków dziecka.

Jakie są konsekwencje nieleczonego przodozgryzu

Nieleczony przodozgryz zwiększa ryzyko urazu wysuniętych zębów siekaczy — łatwiej ulegają one złamaniu lub przemieszczeniu przy upadku czy uderzeniu w twarz. Wysunięte górne zęby utrudniają też prawidłowe domykanie warg, co sprzyja oddychaniu przez usta i przesuszeniu błony śluzowej jamy ustnej.

Do pozostałych konsekwencji należą zaburzenia wymowy, zwłaszcza seplenienie międzyzębowe, oraz nieprawidłowe obciążenie stawu skroniowo-żuchwowego przy dużym nagryzie poziomym. Wada nieleczona zwykle się pogłębia wraz ze wzrostem kości twarzy. U dzieci dodatkowo utrwalają się nieprawidłowe nawyki — oddychanie przez usta i niewłaściwe połykanie. Leczenie nie jest obowiązkiem prawnym pacjenta. Ortodonci zalecają je jednak właśnie ze względu na ryzyko urazu i postępujący charakter wady.

Leczenie u dzieci — dlaczego wiek ma znaczenie

Leczenie przodozgryzu rozpoczęte w okresie wzrostu kości szczęk daje możliwość niedostępną u dorosłych: modyfikację kierunku wzrostu szczęki i żuchwy, a nie samo przesuwanie zębów. Dlatego u dzieci ortodonci sięgają po aparaty ruchome, działające na etapie, gdy szwy kostne są jeszcze podatne na bodźce ortopedyczne.

Aparat ruchomy pozwala też skorygować nawyki leżące u podłoża wady — ssanie kciuka czy nieprawidłowe połykanie — zanim utrwalą się w uzębieniu stałym. Leczenie wczesne, zwane interceptywnym, nie eliminuje konieczności późniejszego aparatu stałego w każdym przypadku, ale może zmniejszyć zakres i czas dalszego leczenia.

Klinika Pers Dental działa przy ul. Zielone Zacisze 1/140 w Warszawie, na Targówku. Leczeniem dzieci i dorosłych zajmuje się tu dr n. med. Akbar Shahnazari, specjalista ortodonta. Więcej o zakresie działalności placówki na stronie o klinice.

Leczenie u dorosłych — kiedy wystarczy aparat, a kiedy potrzebna chirurgia

U dorosłych pacjentów, u których wzrost kości twarzy jest zakończony, wybór metody zależy od tego, czy przodozgryz ma podłoże wyłącznie zębowe, czy również szkieletowe. Wada ograniczona do ustawienia zębów poddaje się leczeniu aparatem stałym metalowym — bez konieczności ingerencji w kości szczęk.

Gdy przyczyną jest nieprawidłowa budowa szczęki lub żuchwy, samo przesunięcie zębów aparatem nie skoryguje profilu twarzy. Leczenie bywa wtedy łączone z chirurgią ortognatyczną. Klinika Pers Dental prowadzi leczenie ortodontyczne od 1995 roku i zajmuje się wyłącznie ortodoncją. Zabiegi chirurgii ortognatycznej wykonuje inny specjalista, do którego pacjent zostaje skierowany po konsultacji.

Leczenie aparatem stałym prowadzone jest metodą bezekstrakcyjną, czyli bez usuwania zdrowych zębów stałych. Aparatu nie zakłada się przy nieleczonej próchnicy i aktywnych chorobach przyzębia — wymagają one wcześniejszego leczenia stomatologicznego.

Ile trwa i ile kosztuje leczenie

Leczenie przodozgryzu aparatem stałym trwa zwykle 18–24 miesiące, w zależności od stopnia zaawansowania wady i wieku pacjenta. Montaż aparatu zajmuje około 90 minut — 45 minut na każdy łuk zębowy — a kontrole odbywają się zwykle raz w miesiącu.

Poniższa tabela przedstawia ceny obowiązujące w klinice Pers Dental. Czynniki wpływające na całkowity koszt leczenia opisano szerzej w artykule o koszcie aparatu ortodontycznego.

Usługa	Cena
Konsultacja ortodontyczna	200 zł
Wizyta kontrolna (jeden łuk)	200 zł
Aparat stały metalowy (jeden łuk)	2 500 zł
Aparat stały kryształowy	wycena indywidualna

Podane ceny dotyczą jednego łuku zębowego. Leczenie przodozgryzu najczęściej obejmuje aparat na obu łukach, dlatego łączny koszt sumuje stawki za łuk górny i dolny. Ostateczną cenę ustala ortodonta po konsultacji, na podstawie badania klinicznego i wybranego typu aparatu.

Co po leczeniu — retencja

Po zdjęciu aparatu stałego zęby nie są jeszcze trwale ustabilizowane w nowej pozycji. Bez odpowiedniego zabezpieczenia mają tendencję do powolnego powrotu w stronę wcześniejszego ustawienia. Dlatego każde leczenie przodozgryzu kończy się fazą retencji — utrwalenia efektu leczenia aparatem retencyjnym.

Pominięcie tego etapu lub nieregularne noszenie aparatu retencyjnego to najczęstsza przyczyna nawrotu wady po latach od zakończenia leczenia czynnego. Rodzaj i czas noszenia aparatu retencyjnego dobiera ortodonta indywidualnie, zależnie od wyjściowego zaawansowania przodozgryzu.

Najczęstsze pytania

Czy przodozgryz trzeba leczyć?

Leczenie nie jest obowiązkowe, ale jest zalecane. Nieleczony przodozgryz zwiększa ryzyko urazu wysuniętych zębów i zwykle pogłębia się z wiekiem, dlatego ortodonci rekomendują konsultację, gdy tylko wada zostanie zauważona.

Jaka jest najgorsza wada zgryzu?

W ortodoncji nie ocenia się wad zgryzu w kategorii „najgorsza” — nasilenie i trudność leczenia ustala się indywidualnie w badaniu. Za najtrudniejsze w leczeniu uznaje się zwykle wady szkieletowe, takie jak zaawansowana progenia, ponieważ mogą wymagać leczenia chirurgicznego, nie samego aparatu ortodontycznego.

Jakie są konsekwencje przodozgryzu?

Do najważniejszych konsekwencji należą zwiększone ryzyko urazu i złamania wysuniętych siekaczy, trudność w domykaniu warg, oddychanie przez usta oraz zaburzenia wymowy. Bez leczenia wada zwykle się pogłębia wraz ze wzrostem kości twarzy.

Czy można leczyć przodozgryz bez operacji?

Tak. W większości przypadków, w których wada dotyczy wyłącznie ustawienia zębów, wystarcza leczenie aparatem stałym bez interwencji chirurgicznej. Zabieg chirurgiczny bywa konieczny wyłącznie wtedy, gdy przyczyną jest nieprawidłowa budowa kości szczęki lub żuchwy.

Koszt aparatów stosowanych w leczeniu podaje cennik leczenia ortodontycznego.